س 37 - اگر ابليس از جنس ملائكه نبوده پس بايد امر خداوند در سجده بر آدم ، تنها متوجه ملائكه بوده باشد و اين امر نبايد دامن ابليس را هم مىگرفت ؟ با اينكه مىبينيم ابليس را هم شامل شده است ؟ ( بحث روايتى ) ج - در تفسير عياشى « 1 » از جميل بن درّاج نقل شده كه گفت : از امام صادق عليه السّلام پرسيدم آيا ابليس از ملائكه بود و يا مأمور بعضى از امور آسمان بوده ؟ فرمود : از ملائكه نبود ، و ليكن ملائكه او را از جنس خود مىپنداشتند ، و خدا مىدانست كه او از آنها نيست و در آسمان مأموريتى نداشت و شخصيت و احترامى هم نداشت . جميل بن درّاج مىگويد : از خدمت امام مرخص شده نزد طيار آمدم و آنچه را شنيده بودم برايش بازگو كردم . وى گفت چطور از ملائكه نبود و حال آنكه خداى تعالى به ملائكه امر كرد كه بر آدم سجده كنند ؟ ناگزير برخاسته خدمت امام آمديم ، طيار همين سؤال را از آن جناب كرد . حضرت در جواب فرمود : آيا خطابى كه خداى تعالى مكرر به مؤمنين كرده و فرموده : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا » * شامل منافقين هم مىشود يا نه ؟ طيار در جواب اعتراف كرد به اينكه شامل منافقين بلكه شامل اهل ضلالت و هركسى كه اقرار ظاهرى به دعوت اسلام داشته باشد مىشود . مؤلّف [ علّامه رحمه اللّه ] : اين حديث رد بر رواياتى است كه مىگويد ابليس از ملائكه بوده و يا خازن آسمان پنجم يا خازن بهشت بوده است . « 2 » س 38 - با توجه به معصوم بودن انبياء عليهم السّلام و از آن جمله آدم عليه السّلام ،

--> ( 1 ) . تفسير عياشى ؛ ج 1 ، ص 34 . ط تهران ( 2 ) . الميزان ؛ ج 8 ، ص 77 .